Giriş
Küreselleşme ve Yerelleşme kavramlarının önemlerinin artmasıyla birlikte, Karşılaştırmalı
Şehir Yönetim Yapıları, kamu yönetiminin
popüler ve önemli başlıklarından birisi haline gelmeye başlamıştır. Artan
ilgiye ve konunun küresel önemine karşılık ülkemizde bu alanda maalesef yeterince
çalışma yapılmamıştır. Bu alanda bir farkındalık oluşturmak adına, Yerel
Siyaset Dergisi’nin bu ve bundan sonraki sayılarında, küresel kent olarak
tanımlanan ve metropolitan kent özellikleri taşıyan örnek kentler incelenmeye
çalışılarak, özellikle İstanbul için uzun yıllardan beri süren ideal yönetim
modeli arayışına mütevazı bir katkı sunmak amaçlanmaktadır. Bu sayının konusu
Tokyo şehrinin genel profili, yönetim modeli, araçları
ve görevleri, ekonomik yapı, merkezi yönetimle ilişkiler ve nihayetinde kısa bir değerlendirmeyi
içermektedir.
1. Tokyo Şehir Profili ve
Gelişimi
"Doğunun başkenti" anlamına gelen ve Japonya’nın başkenti
olan Tokyo (Tōkyō-to); Honşu Adasının orta kesiminde, Büyük Okyanus’un
bir girintisi olan Tokyo Körfezinin kıyısında, Sumida Nehrinin ağzında yer
alır. Güney kanto bölgesinde Edogova nehri ve Chiba ilinin doğusu, Yamanashi’
nin batısıyla, güneyde Tamagova nehri ve Kanagova, kuzeyde ise Saitomoa
Prefectre Tokyo’nun sınırlarını belirler.[2]
Tokyo, iki bin kilometrekarelik alanda on iki
milyon nüfusla Japonya toplam nüfusunun yüzde onuna tekabül etmektedir. Toplam
metropoliten alan dikkate alındığında, nüfus otuz beş milyon civarındadır ve
dünyanın en büyük kentidir. Kilometrekare başına altı bin kişilik bir nüfus
yoğunluğu vardır. Hane başına iki kişi ile altı milyon haneye sahiptir. Yabancı
nüfus Tokyo’da üç yüz seksen bin civarındadır. Nüfusun binde dördü tarım,
ormancılık ve balıkçılıkla, yüzde on ikisi maden sektöründe, yüzde yetmiş
sekizi sanayi, teknoloji, hizmetler, inşaat ve imalatta çalışmaktadır. [3]
16.yüzyılda
küçük bir kale kenti olan Tokyo, Edo Tokugova Ieyasi döneminde siyasi bir
merkez olarak feodal bir yönetime sahipti. Meiji hükümeti döneminde (1868) Edo’
nun adı Tokyo olarak değiştirildi. 1932’de Büyük Kanto depremi ve ikinci dünya
savaşında hava saldırıları ile şehir büyük ölçüde tahribe uğradı.[4]
1889’da
Japon anayasasının yürürlüğe girmesiyle Tokyo şehri on beş bölgeye ayrılmıştır.
1935 yılında Tokyo’da yerleşik nüfus altı milyondur. 1943’de Tokyo’da
metropolitan yönetim kurulmuş ve 1960 yıllara gelindiğinde nüfusun on milyonu
aşmasıyla birlikte ekonomide bir sıçrama dönemi yaşanmaya başlamıştır. 1964’de
olimpiyat oyunları Tokyo’da düzenlenir, 1969’da hızlı sanayileşmenin getirdiği
kirliliği önlemek adına Tokyo Metropoliten Kirliliği yönetmeliği çıkarılır.
1979’da G 7 ekonomi zirvesi Tokyo’da yapılır. 1982’de uzun vadeli Tokyo
Metropoliten planı hazırlanır ve 1991’de Tokyo Metropoliten binası hizmete
girer.[5]
İstatistiksel
verilere bakıldığında Tokyo; yaş ortalaması
43.8, G.S.Y.H. 1.191 milyar dolar, kişi başına düşen G.S.Y.İ.H’ dan pay
33.521 dolardır ve dünyanın en pahalı ikinci şehirdir.
2. Tokyo Metropolitan Yönetimi
Japonya’da
genel amaçlı özerk yönetimler, il ve yerel yönetimler şeklinde belirlenmiştir.
Yerel yönetimler yerel nitelikli hizmetlerden sorumludurlar. Buna karşılık il
yönetimleri ise tüm il ya da geniş alanları kapsayan kent, köy, kasaba
yönetimleri arasında işbirliğini sağlayan ve bütünlük gerektiren ya da yerel
yönetimlerin teknik, mali ve yönetsel açıdan yetersiz kaldığı hizmetleri
üstlenmişlerdir. Ülke çapında yasal bir düzenleme ile oluşturulan 13 adet
Metropolitan Yönetim’lerden biri de Tokyo’dur.
Tokyo
Metropolitan Yönetimi, 23 ilçe belediyesi, 26 şehir 7 kasaba ve 8 köyden
oluşmaktadır. Japonya’da iller ve belediyeler olmak üzere iki birimli olan
yerel yönetim sistemlerinden sayıları 47 yi bulan illerin her birinin özerk
meclisleri vardır. Genel anlamda iller belediyeler arası faaliyetleri koordine
etme ve belediyelerle merkezi hükümet arasında aracı olma gibi görevlere
sahiptir. Tokyo Metropolitan Yönetimi de
il idaresi kapsamındadır, fakat özel yetki ve görevlerle donatılmıştır. Bu
nedenle hem il hem de belediye özellikleri taşımaktadır.[6] Genel
amaçlı özerk bir örgüt olan Tokyo Metropolitan Yönetimi bir anlamda iki düzeyli
federasyonun çatısını oluşturmaktadır. Bu federe yapının tabanında ise özerk ve
doğrudan doğruya halk tarafından dört yıllığına seçilen meclis ve başkanı
bulunan ilçe, kent, kasaba ve köy yönetimleri vardır. Alt yerel birimler, daha
çok toplumsal görevler üstlenerek kendi alanlarında kurallar koyma yetkisiyle
donatılmışlardır. Özerklikleri asıl olmakla birlikte Tokyo Metropolitan Yönetimi’nin
denetimi altındadırlar. Gelir kaynakları ise yerel vergiler, ulusal ve Tokyo
Metropolitan Yönetimi bütçesinden yapılan aktarımlar ile sundukları
hizmetlerden elde ettikleri gelirlerdir.[7] Alt
belediyelerin su, kanalizasyon, itfaiye gibi ihtiyaçları bir merkezden
yönetilmektedir. Tokyo Metropolitan Yönetimi ayrıca hükümetle arasında ve alt
belediyelerle hükümet arasında ki mali ilişkileri yürütür ve mali kaynakların
bu bölgede doğru ve dengeli kullanılmasını sağlamaktadır. [8]
2.1. İdari Yapı ve Organlar
Tokyo
Metropolitan Yönetimi, genel karar organı olan meclis ve yürütme yetkisi olan
yönetici ve özel kurullardan oluşur. Tokyo Metropolitan Yönetimi iki düzeyli
federatif bir yapıya sahiptir. Bu federe yapının tabanında özerk, doğrudan halk
tarafından dört yıllığına seçilen meclisi ve bir de başkanı bulunan alt kademe
belediyeleri vardır. Bu belediyelerin görevleri, doğrudan kanunlarca
kendilerine yüklenen görevler ve merkezi yönetim ya da Tokyo Metropolitan
Yönetimi tarafından verilen görevlerden ibarettir. Daha çok sosyal nitelikli
görevler yüklenmiş olan bu birimler kendi faaliyet alanlarıyla ilgili olarak
kurallar koyma yetkisine de sahiptirler. Tokyo Metropolitan Yönetimi kendi
ölçeğinde ki hizmet ve sorunlarla ilgilenirken alt kademedeki yönetim birimleri
ise daha küçük çaplı ve rutin işlerle ilgilenmektedir. [9]
Genel
olarak Tokyo Metropolitan Yönetim’ ine bakıldığında yasama ve yürütme organı
şeklinde ifade edebileceğimiz yönetim yapısı içerisinde yasama gücü Tokyo
Metropolitan Yönetim Meclisi’ne aitken, yürütme gücü ise Vali de yani Tokyo
Metropolitan Yönetimi başkanında, idari komisyon ve müdürlüklerde toplanmıştır.
Vali ve vali yardımcısına bağlı idari komisyonlar; Eğitim, Seçim,
Personel, Mali Teftiş, İşçi Sendikaları İle İlişkiler, Kamulaştırma ve Kamu
Güvenliği komisyonlardır. Yine yürütmeye bağlı olan kamu iktisadi teşebbüsleri
olarak; Ulaşım, su ve kanalizasyon işletmeleri kurulmuştur. Valiye bağlı yönetim
bürosunun alt müdürlükleri ;Gençlik ve Kamu güvenliği bürosu, Tokyo 2017
olimpiyat oyunları ofisi, genel işler bürosu, finans işleri bürosu, vergi
bürosu, kentsel gelişme bürosu, çevre bürosu, sosyal refah ve sağlıklı toplum
bürosu, hastane yönetimleri ofisi, endüstri ve iş ilişkileri bürosu, liman ve
hava alanları bürosu, muhasebe bürosu, itfaiye bürosu olarak on beş tanedir.[10]
2.1.1. Tokyo Metropolitan Yönetim Meclisi
Meclis, doğrudan halk tarafından dört
yıllığına seçilen yüz yirmi yedi üyeden oluşur. Meclisin ayrı bir başkanı
vardır. Meclis başkanı, Tokyo Metropolitan Yönetimi meclisinin üyeleri
arasından seçilir ve Tokyo Metropolitan Yönetimi başkanı, hükümet ve ulusal
yasama organı ile ilişkileri yürütür. Ayrıca meclise başkanlık ederek, meclis
çalışmalarını yürütmek, meclis gündemini düzenlemek, meclisin görüşlerini halka
iletmek, meclis sekreterliğini oluşturmak gibi görevleri vardır.[11]
Tokyo
Metropolitan Yönetimi’nin temel karar organı olan meclis, yasama yetkisine
sahip olup karar almak, iptal etmek ya da değiştirmek gibi görevlerin yanısıra
;bütçe yapımı, bilanço ve kesin hesabın kabulü, yönetime ilişkin kurallar ve
yasaklar koymak, yerel vergi matrah oranlarını belirlemek ve ihaleleri
onaylamak, taşınmaz mallar ile ilgili işlemleri yürütmek, bağışları kabul
etmek, yönetimin üçüncü kişilere karşı temsili, bağlı örgütlerin eşgüdümü gibi
görevleri de üstlenmiştir. Yönetici yardımcılarını, mali denetmenleri,
muhasebe, eğitim ve güvenlik gibi özel kurulların üyelerini vali önerir ve
meclis onaylayarak göreve getirir. Meclis yılda dört kez olağan yöneticinin
istemi üzerine ise olağanüstü toplanır. Meclis yönetime ait her türlü örgütsel
birim, görevli ve işlemleri uygun gördüğü biçimde denetleyebilir. Ancak
meclisin merkezi yönetimin valiye ya da yürütme kurullarına aktardığı
görevlerine ilişkin işlemler üzerinde denetim yetkisi yoktur. Ancak bu konularda
bilgi isteyebilir ve öneri de bulunabilir.[12]
Tokyo’nun
sorunlarına hızlı çözümler bularak, her geçen gün nüfus artışı ve kentleşme ile
yönetim yapısı hantallaşan Tokyo Metropolitan Yönetimi ’nin faaliyetlerini,
ayrıntılı tartışma ve karara bağlama fırsatı vermek üzere idari komiteler
kurulmuştur. Meclisin her üyesi bu komitelerden birinde görev almak zorundadır.
Meclis
üyeleri ve Vali meclise her zaman her konuda öneri sunabilmektedir. Bütçe
tasarısı hazırlanması ve sunumu Vali’nin tekelindedir. Meclis bütçede gider
artırıcı değişiklik yapamamaktadır. [13]
2.1.2. Vali ve İdari Komisyonlar
Yürütme
yetkisi Tokyo Metropolitan Yönetim yöneticisi ve bazı kurullar arasında
paylaştırılmıştır. Doğrudan ve dört yıllığına seçilen Tokyo Metropolitan
Yönetimi valisinin iki ayrı rolü vardır. Meclis kararlarının uygulanmasından
sorumludur ve merkezi yönetimin bir uzantısı olarak merkezi yönetimce aktarılan
işleri yaptığı gibi, alt yerel yönetim birimlerinin merkezi yönetim adına
yapmak zorunda oldukları görevleri denetler. Kısaca tüm kamu kurumları arasında
eş güdüm ve iş birliğini sağlamaktan birinci dereceden sorumludur.[14]
Valinin
başlıca görevleri şunlardır; Meclis kararlarını gerektiren konularda meclise
yasama önerileri sunmak, Bütçenin hazırlanması ve uygulanmasını sağlamak, Tokyo
Metropolitan Yönetimi’ e ait vergilerin çıkarılması ve toplanması, Tahsis
edilmiş rüsum ve harçların toplanması, Para cezalarının çıkarılması ve ilanı,
Kesin hesabın meclise sunulması, Gelir ve gider hesaplarının denetlenmesi,
Tokyo Metropolitan Yönetimi varlığının iktisabı, yönetilmesi ve elden
çıkarılması, Kamu tesislerinin kurulması, işletilmesi ve kaldırılması, Resmi
senetlerin ve belgelerin kaldırılmasıdır.[15]
Vali
kendisine verilen tüm bu görevleri yardımcıları ve sayıları yirmiyi bulan idari
komisyonlar vasıtasıyla yürütmektedir. Doğrudan valiye hiyerarşik olarak bağlı
planlama, defterdarlık, çevre koruma, fen işleri, limanlar, temizlik ve sağlık
gibi birimler olduğu gibi ayrıca valinin hiyerarşik denetimi dışında, kendi
konularında yürütme görevi yapan yönetsel kurul ve birimler de vardır. Eğitim,
güvenlik, kamulaştırma, mali denetim, taşınmaz değerleri hesaplama gibi
alanlarda yürütme yetkisi olan bu kurulların üyeleri ya meclis onayı ile vali
tarafından ya da ulusal hükümet tarafından atanmaktadır. Hukuksal olarak anılan
kurullar üzerinde yöneticinin doğrudan denetimi her ne kadar söz konusu olmasa
da yönetsel bütünlüğü sağlama açısından bütçe hazırlanması ve uygulanması
valinin dolaylı da olsa kurullar üzerinde bir etkisini gündeme getirmektedir.[16]
Vali
yukarıda sayılan görevleri yerine getirirken kendisine yardım eden kuruluşlarda,
168,134, hükümet bürolarında 26,295, idari komite ve mecliste 1,039, kamu
teşebbüslerinde 15,706, polis/itfaiyede 63,719, okullarda 62,000 personel
çalışmaktadır.[17]
2.1.3. Merkezi Yönetim ve Tokyo Metropolitan
Yönetim İlişkisi
Japonya’da, İkinci dünya savaşından sonra yapılan reformlarla yerel
özerkliği güçlendirmek, merkezin denetimini en aza indirgemek için yoğun
çabalar harcanmış olmakla birlikte Tokyo Metropolitan Yönetimi’nin bütünüyle
özerk olduğu söylenmez. Yoğunluğu değişmekle birlikte bütün ülkelerde
sınırlı bir yerel özerklik vardır. Merkezi yönetimin doğrudan yönetme,
denetleme gibi yönetsel yetkileri sınırlanırken, mali ilişkiler yoğunluk kazanmaktadır.
Yerel vergiler artan hizmet gereksinimleri karşısında yetersiz kaldığından
ulusal bütçeden yapılan aktarmalar ile borçlanmalara bağımlılık artmaktadır.
Daha somut olarak belirtmek gerekirse, merkezi yönetimin Tokyo
Metropolitan Yönetimin harcamalarını denetlemek, borçlanmalara izin vermek,
yeni örgütler kurulmasını onaylamak, gerekli gördüğü her konuda bilgi istemek,
öneri sunmak gibi yollarla denetleyebilmektedir. Ayrıca Başbakan, Tokyo
Metropolitan Yönetimi’nin işleyişini kamu yararına ve yasalara aykırı bulursa
bu durumun düzeltilmesini Vali’ye emredebilir. Görevini gereği gibi yapmayan
Vali’ye mahkeme kararı ile emir verilebilir. Vali’nin ihmalde direnmesi
halinde, işlem yerine geçerek yapabileceği gibi, yönetici merkezi yönetimce
görevden uzaklaştırılabilir. [18]
3. Tokyo Metropolitan
Yönetimi’nin Görevleri
Tokyo Metropolitan Yönetimi, çevre kirliliğinden yüksek öğretime,
konut yapımından korunmaya muhtaç çocuklar ve erginlere kadar, çoğu ülkelerde
büyük bölümü merkezi yönetimlerce üstlenilmiş, çok değişik alanlarda hizmet
sunmaktadır.
Tokyo Metropolitan Yönetimi’nin görevlerini şöyle sayabiliriz,
Bayındırlık ve İskan
İkinci dünya savaşında tüm konutların yüzde elli altısı yıkıldığı için
savaş sonrası dönemde yeni konut yapımına özel önem verilmiştir. 1945–1967
yılları arasında yapılan toplam iki milyon yeni konutun üçte biri Tokyo
Metropolitan Yönetimi ve Ulusal Konut Kurumu tarafından yapılmıştır. Japonya’da
konut yapımı, yerel yönetimlerin, Ulusal Konut Kurumu ile konut kredi kurumunun
ortak sorumluluğundadır. 2007 tarihi itibariyle bu alanda yapılan yatırım oranı
yüzde on beş civarındadır.
Ulaşım
TOEİ (Bureau of Transportatşon)
ismiyle kurulan kamu iktisadi teşebbüsü Tokyo Metropolitan Yönetimi tarafından
işletilmektedir. Metro, otobüs, tramvay sistemlerinden oluşan Gerater Tokyo
Alanı toplu taşıma ağında günlük iki buçuk milyon yolcu taşınmaktadır. Yirmi üç
özel yönetim alanı da buna dahil edildiğinde bu rakam yirmi yedi milyon kişiye
ulaşmaktadır. TOEİ Subway yüz dokuz kilometre mesafede yüz altı istasyonla iki
milyon yolcu taşımaktadır. TOEİ Otobüs özellikle yirmi üç özel yönetimle Tokyo
arasında ulaşımı sağlar ve yüz otuz sekiz güzergahta çalışır. TOEİ streetcars
ise Arakova Line Minovoboshi ve Wareda arasında çalışmaktadır.[19] Toplu
taşıma doğrudan Vali’ye bağlı bir işletme olarak yürütülmektedir ve
harcamaların hizmet bedellerinden karşılanması temel prensiptir.
Toplumsal İçerikli Hizmetler
Engelliler ve yaşlıların özellikle çocukların korunup bakılması Tokyo
Metropolitan Yönetimi’nin görev alanına girmektedir. Özellikle gündelik hayatı
kolaylaştırıcı önlemlerin alınması ve bu kısıtlı kesimlere pozitif ayrımcılık
yapılması esastır.
Eğitim
Tokyo Metropolitan Yönetimi ve alt yerel yönetimlerin ana
görevlerinden olan eğitim, yönetimlerden bağımsız olarak, özel eğitim
kurullarınca yerine getirilir. Beşer üyeden oluşan eğitim kurumları
yöneticilerin önerileri üzerine meclislerce atanır. Zorunlu olan dokuz yıllık
temel eğitim okullarının tümü yerel yönetimlerindir. Ayrıca tüm liselerin yüzde
kırk’ı Tokyo Metropolitan Yönetimi’nindir. Eğitim örgütünün başında, eğitim
kuruluna bağlı olarak çalışan uzman eğitmenler vardır. Tokyo Metropolitan
Yönetimi eğitim müdürü, eğitim bakanlığının onayı ile Tokyo Metropolitan
Yönetimi eğitim kurumu tarafından atanır. Alt yerel birimlerin eğitim müdürleri
ise Tokyo Metropolitan Yönetimi eğitim kurulunun onayı ile yerel eğitim
kurulları tarafından atanmaktadır.[20]
Su ve Kanalizasyon
İçme ve kullanma suyu temini
hizmeti bir Tokyo Metropolitan Yönetimi işletmesi olan su örgütü tarafından
yerine getirilir. Bu şirket tüm alanın alt yerel birimlerde dahil su
ihtiyacının tamamına hizmet verir. Su hizmetleri Tokyo’da 1898 yılında
başlamıştır ve bu şirket, sağlıklı ve kaliteli içme suyu temin etmek ve bu suyu
istikrarla yaşayanların istifadesine sunmak, hizmet bedellerin ödenmesinde ve
müşteri hizmetlerinde etkinliği sağlamak, su artıma tesislerinde teknolojiyi
kullanarak verimliliği arttırmak gibi temel hedefler belirlemiştir. Özellikle
su kaçağı oranlarına bakıldığında Japonya’nın su kontrolü ve arıtma
sistemlerinde ne kadar ileri düzeyde gelişme sağladığı açıkça görülmektedir. [21]
Güvenlik
Tokyo Metropolitan Yönetimi
polis hizmeti, üyeleri Tokyo Metropolitan Yönetimi meclisinin onayı ile
yönetici tarafından atanan beş kişilik Tokyo Metropolitan Yönetimi Kamu
Güvenlik Kurulu eliyle yönetilir. Kurul üyeleri göreve gelmelerinden önceki beş
yıl içinde polislik görevi yapmamış kişiler arasından, yönetici tarafından üç
yıl için seçilirler. Polis örgütünün başındaki müdür ise başbakanın onayı ile
Ulusal Kamu Güvenlik Kurulu tarafından atanır. Polis müdürü ve bağlı örgütü
anılan Tokyo Metropolitan Yönetimi Kamu Güvenlik Kurulunun denetimi altında
çalışır. İtfaiye örgütü de benzer yapıdadır.[22]
Diğer Görevler
Sayılanlar dışında şehrin imar-nazım planlarının yapılması ve
uygulanması, çevre koruma faaliyetleri, kamu sağlığı hizmetleri, iktisadi ve
ticari hayata ilişkin faaliyetler, liman ve havaalanı hizmetleri de yine Tokyo
Metropolitan Yönetimi’nin görevleri arasındadır. Görüldüğü gibi Tokyo
Metropolitan Yönetimi yetkiler ve görevler açısından oldukça güçlü bir
kuruluştur. Ancak Tokyo’nun gösterdiği ekonomik gelişim, Tokyo’ya umulanın
üstünde nüfus çekmektedir. Kalabalık nüfusun yarattığı en önemli sorun arsa
sıkıntısı ve alt yapı yetersizliğidir.
4. Ekonomik Yapı
Tokyo Metropolitan Yönetimi merkezi yönetimle mali açıdan yoğun
ilişkiler içersindedir. Tokyo Metropolitan Yönetimi gelirlerinin bir bölümü
ulusal bütçe aktarımlarından oluştuğu gibi, tahvil ve benzeri yollarla borçlanabilmesi
de merkezi hükümetin iznine bağlıdır. Ulusal güvenlik ve Dış İlişkiler
dışındaki hizmetlerin büyük çoğunluğu yerel yönetimlerce karşılanmaktadır.[23]
4.1. Gelirler
Tokyo Metropolitan Yönetimi’ne ulusal bütçeden aktarımlar değişik
yollarla olmaktadır. Genellikle yatırımların finansman gereksinimini
karşılamaya yönelik olan bu fonlar üç ayrı biçimde aktarılmaktadır. Sübvansiyon
olarak yapılan aktarımlar konut yapımı, yol, akarsuların korunması gibi
yatırımlar ile öğretmen aylıklarının ödenmesine katkı ya da trafik ve güvenlik
hizmetlerinin iyileştirilmesi için verilmektedir. Özel amaçlı yapılan bu
yatırımlar ancak belirlenen hizmetler
ya da yatırımlar için kullanılabilmektedir. İkinci tür
yardımlar Tokyo Metropolitan Yönetimi bütçesini desteklemek için yapılan genel
amaçlı bağışlardır. Son tür aktarımlar ise merkezi yönetimin Tokyo Metropolitan
Yönetimi’nden yapılmasını istediği hizmetlerin gerektirdiği harcamaları
karşılamak üzere yapılmaktadır. Merkezi yönetimin izni ile çıkarılan tahviller,
konut, bayındırlık, sağlık gibi yatırım projelerinin finansmanında
kullanılmaktadır. Vergiler merkezi ve yerel olarak ikiye ayrılır. Özerk kuruluş
olan il, kent, kasaba ve köyler kendilerine ayrılmış vergilerde merkezi
yönetimden bağımsız olarak söz sahibidirler. İki düzeyli federal yapının üst
düzeyi olan, yasal niteliği gereği il hizmetlerine ek olarak, iç kentlerin kimi
kentsel hizmetlerini de üstlenmiş bulunan Tokyo Metropolitan Yönetim, hem il
hem de diğer tür yerel vergileri koymakta ve toplayabilmektedir. Merkezi
yönetimden bağımsız olarak matrah ve oranlarını belirleyebildiği yerel vergiler
Tokyo Metropolitan Yönetimi’nin en önemli gelir kaynağıdır.[24]
Yerel vergiler toplam gelirlerin neredeyse dörtte üçünden fazladır.
Tokyo Metropolitan Yönetimi’nin topladığı vergiler şunlardır; Bölgesel konut
vergisi, İşyeri vergisi, Emlak alım
vergisi, Yiyecek ve içecek tüketim vergisi, Otomobil vergisi ve diğer
vergilerdir. Bunun dışından Tokyo Metropolitan Yönetimi’nin yerel tahviller,
belediye mülklerinden elde edilen gelirler, bağışlar, harçlar ve resimler,
iştiraklerden gelen gelirlere sahiptir.[25] 2007
yılı göstergelerine göre Tokyo Metropolitan Yönetimi’nin gelirlerinin yüzde
72,2’si yerel gelirler, yüzde 3,1’i yerel tahviller, yüzde 19,5’i diğer
gelirler ve yüzde 5,2’si merkezi hükümetten gelen gelirlerdir.[26]
4.2. Giderler
Tokyo Metropolitan Yönetimi’nin harcamaları diğer yerel yönetimlerden
ciddi farklılıklar göstermektedir. Çünkü sadece valilik düzeyinde değil aynı
zamanda özel yönetimlerin de sorumluluğu Tokyo Metropolitan Yönetimi’ dedir.
Başka bir farklılık özel finans dengeleme sistemiyle oluşan harcama kalemleri
sadece Tokyo Metropolitan Yönetimi’nde vardır. Bu sistem gereğince Tokyo
Metropolitan Yönetimi, özel yönetimler ve merkez arasında mali kaynakların ve hizmetlerin
dağılımında adil davranmak mecburiyetindedir. [27]
Harcamaları şöyle oranlayabiliriz; binde üç, tarım ve orman harcamaları yüzde
üç, ticari ve endüstri harcamaları yüzde üç, eğitim harcamaları yüzde on dört,
doğal afet harcamaları yüzde bir, inşaat harcamaları yüzde on üç, güvenlik
harcamaları yüzde dokuz, itfaiye harcamaları yüzde üç, borç servisi harcamaları
yüzde on beş, yirmi üç bölge için yapılan harcamalar yüzde on dört’tür.
Göstergelere bakıldığında, yirmi üç özel yönetim birimi, borç ödemeleri, eğitim
ve inşaat kalemlerinin en yüksek harcama kalemleri olduğu ortaya çıkmaktadır.
Personel harcamaları tüm kalemlerde bir araya getirildiğinde yüzde yirmi dört
oranındadır. [28]
5. Değerlendirme
1889’da ilk kez batı örneklerinden esinlenerek kurulan Tokyo
Metropolitan Yönetimi 1943 yılında Tokyo İl Yönetimi ile birleşerek üst ölçekli
bir yönetime dönüşmüştür. Amerikan yerel demokrasi modelinin izlerini taşıyan Tokyo
Metropolitan Yönetimi, alt yerelyönetimlerin vergileme yetkileri hayli sınırlandırılmıştır.
Ayrıca yönetsel birliğin korunabilmesi, işbirliğinin kolaylıkla sağlanabilmesi gibi amaçlarla Tokyo Metropolitan Yönetiminin alt yerel
birimler üzerindeki denetim yetkileri oldukça geniş tutulmuştur.
Aslında önemli hizmet ve yatırımlar Tokyo Metropolitan Yönetimince üstlenilmiş, bunun doğal sonucu olarak da önemli gelirler yine burada toplanmıştır.
Aslında önemli hizmet ve yatırımlar Tokyo Metropolitan Yönetimince üstlenilmiş, bunun doğal sonucu olarak da önemli gelirler yine burada toplanmıştır.
Görüldüğü gibi Tokyo Metropolitan Alanının tamamında etkin olan
yönetim, sadece klasik beledi hizmetleri değil güvenlik, eğitim, sağlık gibi
ulusal hizmetleri de yerel ölçekte üstlenmiş görünmektedir. Bu hizmetlerin
neredeyse tamamı tek bir merkezden yürütülmekte ve hizmetlerin finansmanı
ağırlıklı olarak yine yerelin vergileriyle karşılanmaktadır. Tokyo yönetimine
hakim olan temel ilkeleri Koordinasyon ve Organizasyon yeteneği, İdari ve Mali
Özerklik, katılım ve hizmette yerellik olarak özetleyebiliriz.
KAYNAKÇA
Bozloğan, Recep. “Karşılaştırmalı Yerel Yönetimler Ders
Notları”.(Teksir, Marmara
Üniversitesi
Mahalli İdareler ve Yerinden Yönetim Bilim Dalı)
CİA. <https://www.cia.gov/library/publications/the-
Eke, Ali Erkan. Anakent Yönetimi
ve Yönetimlerarası İlişkiler, Ankara: Ankara Üniversitesi
Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları,1982.
Japonya Rehber. <
http://japan-guide.com/e/e623a.html>,
20 Aralık 2009
Vikipedi Ansiklopedi. http://tr.wikipedia.org/wiki/Tokyo
[2] Tokyo Metropolitan
Government, Şehir Profili,< http://www.metro.tokyo.jp/ENGLISH/>,10.01.2010
[3] Tokyo Metropolitan
Government,10.01.2010
[4] Japonya Rehber, < http://japan-guide.com/e/e623a.html>,
20 Aralık 2009
[5] Tokyo Metropolitan
Government,10.01.2010
[6] Recep Bozloğan
“Karşılaştırmalı Yerel Yönetimler Ders Notları”, (Teksi, Marmara Üniversitesi
Mahalli İdareler ve Yerinden Yönetim Bilim Dalı),40.
[7] Ali Erkan Eke, Anakent Yönetimi ve Yönetimlerarası
İlişkiler,(Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal
Bilgiler Fakültesi Yayınları,1982),125.
[8] Tokyo Metropolitan
Governent,10.01.2010
[9] Bozloğan, 41.
[10] Tokyo Metropolitan
Governent,10.01.2010
[11] Tokyo Metropolitan
Governent,10.01.2010
[12] Eke,1982,125.
[13] Bozloğan,43.
[14] Eke,1982,31.
[15] Bozloğan,45.
[16] Eke,1982,33.
[17] Tokyo Metropolitan
Governent,10.01.2010,(2007 verileri)
[18] Eke,1982,36-38.
[19] Tokyo Metropolitan
Governent,10.01.2010
[20] Tokyo Metropolitan
Governent,10.01.2010
[21] Tokyo Metropolitan
Governent,10.01.2010
[22] Tokyo Metropolitan
Governent,10.01.2010
[23] Eke,1982,38.
[24] Eke,1982,39.
[25] Bozloğan,46.
[26] Tokyo Metropolitan
Governent,10.01.2010
[27] Tokyo Metropolitan
Governent,10.01.2010
[28] Tokyo Metropolitan
Governent,10.01.2010
Yorumlar
Yorum Gönder